TÜBİTAK 2237-A Bilimsel Eğitim Etkinlikleri Desteği Programı kapsamında başvuru aşamasında olan “Klasik Türk Edebiyatında Dijital Uygulamalar Eğitimi” başlıklı etkinlik onay alması halinde 06.07.2026-11.07.2026 tarihlerinde çevrim içi olarak gerçekleştirilecektir.
Etkinliğin desteklenmesi durumunda başvuru ile ilgili tüm bilgiler bu site üzerinden paylaşılacaktır.
Detaylı Ders Programı
Eğitimin birinci gününde yer alan Dijital Beşeri Bilimler ve Edebiyat Çalışmaları dersi, programa giriş mahiyetinde tasarlanmıştır. Bu derste dijitalleşmenin edebiyat araştırmalarındaki yeri, dijital beşerî bilimlerin temel kavramları ve Klasik Türk Edebiyatı çalışmalarına sunduğu imkânlar ele alınacaktır. Ders sonunda katılımcıların, dijital yöntemlerin edebiyat araştırmalarında hangi aşamalarda ve hangi amaçlarla kullanılabileceğine dair genel bir çerçeveye sahip olmaları hedeflenmektedir.
Birinci günün ikinci dersi olan Elektronik Kaynaklar ve Dijital Veri Kullanımı kapsamında, yerel ve uluslararası dijital yazma eser kütüphaneleri, veri tabanları ve araştırma portalları tanıtılacaktır. Süleymaniye Kütüphanesi (YEK Portal), Fihrist, Qalamos ve Invisible East gibi kaynakların yanı sıra yapay zekâ tabanlı literatür tarama araçlarının araştırma süreçlerine katkıları ele alınacaktır. Dersin uygulama bölümünde katılımcılar, Zotero, Zenodo ve GitHub gibi araçlar aracılığıyla kendi literatür ve veri setlerini düzenlemeye yönelik temel ve orta düzey uygulamalar gerçekleştireceklerdir. Ders sonunda katılımcıların, dijital araştırma verisini sistemli biçimde yönetmeye yönelik farkındalık kazanmaları beklenmektedir.
Birinci günün son dersi olan Meta Veri Üretimi ve Yorumlama dersi, yazma eserlerde üst veri yapılarının oluşturulması ve yorumlanmasına odaklanmaktadır. Bu kapsamda TEI, Dublin Core ve CIDOC-CRM gibi temel standartlar tanıtılacak; bağlı açık veri (Linked Open Data), otorite dizinleri ve FAIR ilkeleri çerçevesinde araştırma verisinin modellenmesine ilişkin örnekler sunulacaktır. Bu ders sonunda katılımcıların, dijital koleksiyonlarda kullanılan üst veri yapılarının mantığını kavramaları ve mevcut dijital arşivleri daha eleştirel ve analitik bir bakış açısıyla değerlendirebilmeleri hedeflenmektedir.
Eğitimin ikinci gününde yer alan Transkripsiyon Programları ve Transkribus dersi kapsamında, Osmanlı Türkçesi ile yazılmış matbu ve yazma eserlerin OCR ve HTR yöntemleriyle dijital ortama aktarılması uygulamalı olarak gösterilecektir. Transkribus ve eScriptorium platformları üzerinden örnek veri setleriyle çalışmalar yapılacak; derin öğrenme temelli modellerin çalışma mantığı tanıtılacaktır. Ders sonunda katılımcıların, transkripsiyon teknolojilerinin olanakları ve sınırlılıkları hakkında bilgi sahibi olmaları ve bu araçları kendi araştırmalarında hangi aşamada kullanabileceklerini değerlendirebilmeleri amaçlanmaktadır.
Aynı gün gerçekleştirilecek Kodlama ve Metin Madenciliği (Python – Voyant) dersi, doğal dil işleme çerçevesinde metin ön işleme, derlem oluşturma ve temel analiz yöntemlerinin tanıtımını kapsamaktadır. Ders, ileri düzey uzmanlık kazandırmayı değil; katılımcıların metin madenciliği sürecinin mantığını kavramalarını ve bu yöntemlerin Klasik Türk Edebiyatı metinlerine nasıl uygulanabileceğine dair farkındalık geliştirmelerini hedeflemektedir. Ders sonunda katılımcıların, metin madenciliği süreçlerini okuyabilmeleri ve kendi araştırmaları için uygun dijital yöntemleri seçebilmeleri beklenmektedir.
Eğitimin üçüncü gününün birinci dersi Nitel Metin Analizi (MAXQDA) başlığını taşımaktadır. Bu dersin amacı, Klasik Türk Edebiyatı metinlerinin yalnızca nicel yöntemlerle değil; nitel analiz yaklaşımlarıyla da dijital ortamda nasıl çözümlenebileceğini katılımcılara göstermektir. Ders kapsamında MAXQDA yazılımı kullanılarak metinlerin kodlanması, temaların oluşturulması ve nitel–nicel analizlerin birlikte yürütülmesine ilişkin yöntemler tanıtılacaktır. Uygulama bölümünde katılımcılar, kendi metinlerini programa yükleyerek kod ve alt kod oluşturma, yapay zekâ destekli kod önerme ve özetleme araçlarını kullanma, dokümanlara değişken atama ve kod–metin ilişkilerini analiz etme süreçlerini deneyimleyeceklerdir. Ders sonunda katılımcıların, klasik edebî metinleri dijital nitel analiz araçlarıyla yorumlayabilmeleri ve metinlerinden analitik çıktılar üretebilmeleri hedeflenmektedir.
Üçüncü günün ikinci dersi Yapay Zekâ ve Klasik Edebiyat Analizleri başlığı altında yürütülecektir. Bu dersin amacı, yapay zekâ tabanlı araçların edebiyat araştırmalarında nasıl ve hangi sınırlar içinde kullanılabileceğine dair eleştirel bir farkındalık kazandırmaktır. Ders kapsamında yapay zekâ uygulamalarının sunduğu imkânlar, veri güvenliği, bağlamdan kopma ve halüsinasyon üretimi gibi sınırlılıklar çerçevesinde ele alınacaktır. Katılımcılara, araştırma amaçlarına uygun ve denetlenebilir çıktılar üretmek için etkili prompt yazma yöntemleri uygulamalı olarak gösterilecektir. Ders sonunda katılımcıların, yapay zekâ araçlarını doğrudan analizci bir aktör olarak değil; araştırma sürecini destekleyen yardımcı bir araç olarak konumlandırabilmeleri ve kendi araştırmalarına uygun kullanım senaryoları geliştirebilmeleri beklenmektedir.
Üçüncü günün son dersi olan Ağ (Network) Analizi, edebî metinler, yazarlar ve eserler arasındaki ilişkilerin ağ temelli yaklaşımlarla analiz edilmesini amaçlamaktadır. Dersin ilk bölümünde ağ analizi yaklaşımının temel kavramları ve dijital beşerî bilimler içindeki yeri tanıtılacaktır. İkinci bölümde Gephi yazılımı üzerinden düğüm (node), kenar (edge), merkezilik ölçümleri ve ağ yapılarının yorumlanması ele alınacaktır. Uygulama bölümünde katılımcılar, verilen bir veri seti üzerinden ağ oluşturma, görselleştirme ve temel analiz işlemlerini gerçekleştireceklerdir. Ders sonunda katılımcıların, edebî ve biyografik verileri ağ yapısına dönüştürebilmeleri ve bu ağları yorumlayabilmeleri hedeflenmektedir.
Eğitimin dördüncü gününün birinci dersi Coğrafi Bilgi Sistemleri, Haritalama ve StoryMap başlığıyla yürütülecektir. Bu dersin amacı, Klasik Türk Edebiyatı metinlerinde yer alan mekân unsurlarının dijital haritalama teknikleriyle analiz edilebileceğini katılımcılara göstermektir. Ders kapsamında mekânsal beşerî bilimler yaklaşımı tanıtılacak; edebî metinlerden mekânsal verilerin ayıklanması, bu verilerin coğrafi koordinatlarla eşleştirilmesi ve tematik haritalar oluşturulması süreçleri ele alınacaktır. Katılımcılar MapWarper, Google Maps ve benzeri araçlar aracılığıyla örnek uygulamalar gerçekleştireceklerdir. Ders sonunda katılımcıların, edebî metinleri mekânsal veri olarak düşünebilmeleri ve temel düzeyde dijital haritalama uygulamalarını değerlendirebilmeleri amaçlanmaktadır.
Dördüncü günün ikinci dersi Veri Görselleştirme (Tableau – Flourish) başlığını taşımaktadır. Bu dersin amacı, edebî metinlerden ve arşiv kaynaklarından elde edilen yapılandırılmış verilerin görsel anlatım araçlarıyla nasıl analiz edilebileceğini göstermektir. Ders, Tableau ve Flourish yazılımları üzerinden gerçekleştirilecek uygulamalarla, edebî verilerin tablo, grafik, ağ ve zaman temelli görseller hâline dönüştürülmesini kapsamaktadır. Uygulamalar, örnek edebî eserler üzerinden yürütülecek ve katılımcıların kodlama bilgisine ihtiyaç duymadan veri görselleştirme süreçlerini deneyimlemeleri sağlanacaktır. Ders sonunda katılımcıların, edebî verileri görselleştirerek yorumlama ve bu görselleri araştırma sunumlarında kullanabilme becerisi kazanmaları beklenmektedir.
Eğitimin beşinci gününün birinci dersi Kronoloji ve Zaman Çizelgesi Uygulamaları (Timeline) başlıklı derstir. Bu dersin amacı, şair, eser ve dönem ilişkilerinin zamansal boyutunu dijital zaman çizelgeleri aracılığıyla analiz edilebilir hâle getirmektir. Ders kapsamında edebî verilerin kronolojik olarak yapılandırılması, eşzamanlılıkların ve dönemsel kırılmaların görselleştirilmesi ele alınacaktır. Katılımcılar, zaman çizelgesi araçları aracılığıyla yönlendirmeli bir uygulama gerçekleştireceklerdir. Ders sonunda katılımcıların, edebiyat tarihini yalnızca doğrusal bir anlatı olarak değil; dijital zaman modelleri üzerinden analitik biçimde değerlendirebilmeleri hedeflenmektedir.
Yukarıda kapsamı detaylandırılan dersler doğrultusunda Klasik Türk Edebiyatında Dijital Uygulamalar Eğitimi, katılımcılara dijital yöntemleri tekil araçlar olarak değil; araştırma sürecinin farklı aşamalarına entegre edilebilen tamamlayıcı bileşenler olarak tanıtmayı amaçlamaktadır. Eğitim sonunda katılımcıların, kendi çalışmalarında dijital yöntemlere ilişkin bilinçli, eleştirel ve sürdürülebilir araştırma senaryoları geliştirebilmeleri beklenmektedir.